Gallery

η πολιτική ζωή

Το πολιτικό σύστημα – η ποιότητα της πολιτικής

Πριν απ’ όλα ο κατακερματισμός των πολιτικών δυνάμεων σε αρκετές ομάδες, που όπως ήδη αναφέρθηκε, συσπειρώνονταν γύρω από ένα πρόσωπο, χωρίς να αποκτούν τα χαρακτηριστικά οργανωμένου κόμματος. Η κυριαρχία ελάχιστων προσωπικοτήτων στις προσωποπαγείς αυτές πολιτικές ομάδες διευκόλυνε τη συναλλαγή και τις συνεχείς μεταβολές συμμαχιών κατά τις διεργασίες για το σχηματισμό των κυβερνήσεων. Ο περιορισμός των πολιτικών ή ιδεολογικών διαφορών σε δευτερεύουσα θέση καθιστούσε ακόμη πιο εύκολες τις μετακινήσεις μεταξύ των «κομμάτων» και την μεταβολή απόψεων και συμμαχιών. Ο απόλυτος έλεγχος της κυβέρνησης στη δημόσια διοίκηση, τη δικαιοσύνη και το στρατό, καθιστούσε την απόκτηση της εξουσίας αυτοσκοπό και πολύτιμο λάφυρο σε επίπεδο μεσαίων στελεχών – «τοπαρχών», η δε νομή της αποτελούσε την κατ’ εξοχήν συγκολλητική ουσία των «κομμάτων». Η εκτεταμένη νοθεία και η βία κατά τη διενέργεια των εκλογών, με τη χρήση ακόμη και συμμοριών ληστών, οι πιέσεις, οι δωροδοκίες και οι εκβιασμοί, έφερναν το κόμμα που τις διενεργούσε σε ιδιαίτερα πλεονεκτική θέση, στην οποία φυσικά και επεδίωκαν όλοι, με κάθε μέσο, να βρεθούν. Η εύλογη ανησυχία για τις τύχες των υπόδουλων Ελλήνων, η άγνοια της πλειοψηφίας των πολιτευομένων επί θεμάτων εξωτερικής πολιτικής, η δημαγωγία και ο λαϊκισμός της αντιπολιτεύσεως και η αυτόνομη «εξωτερική πολιτική» ομάδων και σωματείων καθιστούσε ύποπτη και αντιδημοφιλή μια συνετή εξωτερική πολιτική και συχνά παρωθούσε τις κυβερνήσεις σε τυχοδιωκτικές ενέργειες που επιτάχυναν την πτώση τους. Οι διαφορετικές αντιλήψεις του Βασιλέως έναντι της πλειοψηφίας των πολιτευομένων σε ζητήματα εσωτερικής πολιτικής, κυρίως στην οικονομία και την ανάγκη ή την πορεία εκσυγχρονισμού του κράτους, αλλά και του προσδιορισμού μιας εξωτερικής πολιτικής, που θα ενέτασσε σε ένα ρεαλιστικό πλαίσιο τον ελληνικό «μεγαλοϊδεατισμό», τον ωθούσε στη συχνή άσκηση του δικαιώματός του να διορίζει και να παύει κυβερνήσεις. Σε αυτά πρέπει να προστεθούν οι διαρκείς παρεμβάσεις των απεσταλμένων των Δυνάμεων, άλλοτε παρασκηνιακά, δια «υποδείξεων» και εύνοιας προς ορισμένους πολιτικούς και άλλοτε με ωμή επίδειξη πυγμής, συνήθως δια των ναυτικών δυνάμεών τους.

Ενδιαφέρουσες, επί του προκειμένου, για την ποιότητα της δημοκρατίας της εποχής εκείνης και τις ατέλειες του κοινοβουλευτισμού είναι ορισμένες επισημάνσεις των Ν. Καζάζη και W. Miller. Ο Ν. Καζάζης, κρίνοντας, με ιδιαίτερη είναι η αλήθεια αυστηρότητα, την τεσσαρακονταετία κοινοβουλευτικού βίου που προηγήθηκε, της εποχής που αρθρογραφεί (1906-1910), παρατηρεί χαρακτηριστικώς: «Κατά το Σύνταγμα, εκάστη βουλευτική περίοδος διαρκεί τετραετίαν. Αλλ’ ουδεμία Βουλή απέθανε φυσικόν θάνατον. Άπασαι σχεδόν ηυτοκτόνησαν ένεκα των υπερβασιών αυτών και υπέστησαν τον δια της διαλύσεως θάνατον. Η διάλυσις της Βουλής είναι ο εκ μηχανής θεός, ο ερχόμενος επίκουρος προς την εκάστοτε ενίσχυσιν τοιαύτης ή εκείνης της φατρίας». Και συνεχίζει, ο ίδιος: «Διάλυσις Βουλής σημαίνει πολιτικήν πανήγυριν, διαρκούσαν επί ικανόν χρόνον. Ο κυρίαρχος λαός αναλαμβάνει κατά τας ημέρας, τας μεσολαβούσας από της διαλύσεως μέχρι της εκλογής, άπαντα τα δικαιώματά του. Η διοίκησις σταματά. Παύει το κράτος του νόμου και εγκαθίσταται το κράτος παντός κακοποιού στοιχείου, αναλαμβάνοντος δια της επί των αθώων πληθυσμών πολιτικής αυτού επιρροής να εξασφαλίση την εκλογικήν νίκην εις τούτον ή εκείνον τον υποψήφιον, ως επί το πλείστον τον φίλα τη Κυβερνήσει φρονούντα, όστις άλλως τε διατελεί υπό την προστασίαν των αρχών του Κράτους. Εννοείται, ότι και η αντιπολίτευσις φιλοτιμείται να υπερβή το κυβερνητικόν κόμμα εν τη χρήσει των εκθέσμων τρόπων προς επιτυχίαν»…». «Τοιουτοτρόπως διεξαγομένων ως επί το πλείστον των βουλευτικών εκλογών, εστερημένων παντός πολιτικού χαρακτήρος, εχουσών εξ ολοκλήρου χαρακτήρα προσωπικόν…». «Οι κατά τοιούτον τρόπον εκλεχθέντες αντιπρόσωποι του ελληνικού λαού, εισερχόμενοι εντός του βουλευτηρίου δεν λησμονούσι την καταγωγήν αυτών, τον τρόπον καθ’ ον εξελέγησαν. Περί αρχών πολιτικών, περί αντιπροσωπευτικών καθηκόντων ουδεμία μέριμνα και φροντίς. Άρχεται παραχρήμα η πολιτική λαφυραγωγία. Εν τούτω ευτυχέστεροι τυγχάνουσιν, ως εικός, οι τεταγμένοι εις την κυβερνητικήν πτέρυγα, εις ους και μόνους ανήκουσι τα σκύλα της εξουσίας».[1]

«Κυβερνήσεις ήρχοντο και παρήρχοντο ταχέως επί ζημία της διοικητικής συνεχείας, αλλά προς μέγα ενδιαφέρον του λαού, ο οποίος θεωρεί την πολιτικήν ως την γοητευτικωτέραν των ασχολιών και αυτός ακόμη ο συνταγματικώτερος των βασιλέων, ο βασιλεύς Γεώργιος, κατά την πεντηκονταετή περίπου βασιλείαν του απεμάκρυνε της αρχής μόνον εξ υπουργεία, τα οποία δεν εξηναγκάσθησαν υπό της Βουλής εις παραίτησιν».[2] Αλλά και όταν ακόμη επεβίωναν οι κυβερνήσεις αυτές δεν ήταν βέβαιο ότι θα κατάφερναν να ασκήσουν το έργο τους, λόγω των δυσλειτουργιών του κοινοβουλίου. Συνηθέστερη μέθοδος παρακωλύσεως του έργου τους η κωλυσιεργία, η οποία «ήτο εύκολος λόγω του ότι απητείτο ο ήμισυς αριθμός των βουλευτών πλέον ενός δια την απαρτίαν (ο αριθμός εποίκιλε μεταξύ 150 και 234). Η αποχή λοιπόν ήγε εις κωλυσιεργίαν».[3]

«Το Σύνταγμα, οι θεσμοί, θεωρείται ισχύον δια πάντα άλλον πολίτην, εκτός του βουλευτού και των φίλων αυτού. Η ισχύς του νόμου κάμπτεται προ της πολιτικής ισχύος του εκλεκτού της καθολικής ψηφοφορίας… Ο δημόσιος λειτουργός, όπως και αν ονομάζηται ούτος, νομάρχης, εισαγγελεύς, αστυνόμος, εφέτης, πρωτοδίκης, ειρηνοδίκης, καθήκον έχει, ίνα μη καταδιωχθή, απολυόμενος εκ της υπηρεσίας, ή μετατιθέμενος, να υπακούη τυφλώς εις τα κελεύσματα του πολιτικού ισχυρού».[4] Ως προς την ισχύ και τον ρόλο των τοπαρχών ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το εξής επεισόδιο που περιγράφει ο ίδιος, από μια επίσκεψή του στα τέλη του αιώνα στη Θεσσαλία: ο Νομάρχης «…πλήρης εξάρσεως, με διεβεβαίου ενώπιον των παρακαθημένων, και αυτού του βουλευτού: – Εν τω νομώ τούτω δεν κυβερνά ο βασιλεύς Γεώργιος, δεν κυβερνά ο Χαρίλαος Τρικούπης, ο Θεόδωρος Δηλιγιάννης. Κυβερνά ο …….. και εβροντοφώνει το όνομα του δυνάστου της επαρχίας».[5] Η ψηφοθηρία, η εκλογική νοθεία και ο κομματικός «ρεβανσισμός» είχε πάντοτε ως πρώτο στόχο τους δημοσίους υπαλλήλους. «Εν ήκιστα επιθυμητόν έθος ήτο οι υπάλληλοι να μη είναι μόνιμοι, αλλά να εξαρτώνται από κάθε κυβερνητικήν κρίσιν. Το σύστημα αυτό μετέβαλε πρακτικώς πάντας εις πολιτικούς μετεωρολόγους, διότι από το πολιτικόν βαρόμετρον των Αθηνών εξηρτάτο το μέλλον εαυτών ή των οικείων των».[6]
———————————————————————————-

[1] Νεοκλέους Καζάζη, Ο Κοινοβουλευτισμός Εν Ελλάδι (Πολιτική Ψυχολογία), Έκδοση «Πανελλήνιο Κράτος», Αθήνα, 1910 [Σειρά άρθρων που δημοσιεύθηκαν κυρίως στον «Ελληνισμό»], σελ 74-78 (άρθρο της 13/5/1906)

[2] William Miller, όπ. πρ., σελ. 89

[3] William Miller, όπ. πρ., σελ. 88-89

[4] Νεοκλέους Καζάζη, όπ. πρ., σελ 84 (άρθρο της 26/5/1906)

[5] Νεοκλέους Καζάζη, όπ. πρ., σελ 81-83 (άρθρο της 20/5/1906)

[6] William Miller, όπ. πρ., σελ. 89

—————————————————————————————————–

Η συνέχεια εδώ: Βραχύβιες κυβερνήσεις 2

Advertisements

One response to “η πολιτική ζωή

  1. Παράθεμα: κυβερνήσεις … | καλύτερες μέρες

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s