Gallery

Ολυμπιακοί Αγώνες, από τον Πέλοπα στο Λονδίνο

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Για να αναζητήσει κανείς τις ρίζες του αθλητισμού θα πρέπει να γυρίσει χιλιάδες χρόνια πίσω, φθάνοντας μέχρι την προϊστορία. Γιατί ήδη από την Αίγυπτο, τη Μινωϊκή Κρήτη και άλλους λαούς διασώζονται, μέσω αρκετών πηγών, δραστηριότητες που θυμίζουν αρκετά αθλητικές εκδηλώσεις. Πρόκειται, κυρίως, για αγώνες και αθλοπαιδιές, που συχνά συνδέονται με τελετουργίες ή σκοπεύουν στην τέρψη των θεατών, ενώ η εκτέλεσή τους θυμίζει επαγγελματική παράσταση.

Οι πρώτοι, όμως, που ανυψώνουν αυτήν την «παράσταση» σε πραγματικό αγώνα με ανταγωνιστικό πνεύμα είναι οι αρχαίοι Ελληνες. Πρώτοι οι Αχαιοί εξασκούνται σκληρά στο δρόμο, την πυγμαχία, το ακόντιο, την πάλη και τον δίσκο, αγωνίζονται με πάθος για τη νίκη, απολαμβάνουν τον ίδιο τον αγώνα και τον αντιμετωπίζουν ως πρόκληση υπεροχής έναντι των άλλων αγωνιζομένων. Η σκληρή εξάσκηση γίνεται τρόπος ζωής, αλλά και προϋπόθεση επιβίωσης γιατί, τριγυρισμένοι από εχθρούς, οφείλουν να είναι πάντα έτοιμοι για πόλεμο. Λατρεύουν, έτσι, αρετές, όπως η ταχύτητα, η εφευρετικότητα, η σωματική δύναμη, η αυτοπειθαρχία, που αναπτύσσει ο αθλητισμός και γυμνάζονται καθημερινά, ώστε να είναι πάντα έτοιμοι να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της καθημερινής και κυρίως της πολεμικής ζωής.

Οι αγώνες της εποχής του Ομήρου δεν είναι δευτερεύουσα δραστηριότητα, συμπληρωματική ασχολία. Δεν έχουν θρησκευτικό ή τελετουργικό χαρακτήρα, ούτε διεξάγονται σε ορισμένη περιοχή ή χρονική περίοδο. Οργανώνονται αυθόρμητα, οποιαδήποτε στιγμή, σε οποιοδήποτε χώρο και με κάθε ευκαιρία, καθώς ο ανταγωνισμός για την κατάκτηση της νίκης  τρόπος ζωής για τους Ελληνες  άλλοτε αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα των εκδηλώσεων προς τιμή νεκρού ήρωα πολεμιστή ή βασιλιά, άλλοτε εντάσσεται στην προσπάθεια για την καλύτερη δυνατή φιλοξενία κάποιου ξένου, ενώ άλλοτε ικανοποιεί, απλώς, το αγωνιστικό τους πνεύμα και ψυχαγωγεί τους συμμετέχοντες.

Στην ιστορική εποχή οι αγώνες αποκτούν θρησκευτικό χαρακτήρα καθώς συχνά συνδέονται με τη λατρεία των θεών, στη βοήθεια των οποίων ο αθλητής αποδίδει τη νίκη, την οποία στη συνέχεια τους προσφέρει. Οι θρησκευτικές τελετές συνοδεύονται από τη διεξαγωγή αγώνων, ενώ συνεχίζονται και οι νεκρικοί αγώνες, αφιερωμένοι από τις πόλεις σε νεκρούς ήρωες/πολεμιστές ή οικιστές τους. Οι αγώνες, πλέον, αποκτούν σταθερό σημείο, γεωγραφικό και χρονικό, που διεξάγονται, άλλοτε έχουν έπαθλα («χρηματίται»), άλλοτε όχι («στεφανίται»), ενώ αυξάνονται κατά πολύ σε αριθμό, καθώς διοργανώνονται τακτικά από όλες τις πόλεις, μικρές και μεγάλες.

Την εποχή αυτή, που μπορεί να χαρακτηρισθεί ως εποχή της οργάνωσης του αθλητισμού, η αύξηση της δύναμης των πόλεων, η εγκαθίδρυση δημοκρατικών πολιτευμάτων και η συνειδητοποίηση της σημασίας του αθλητισμού για την άσκηση και την παιδεία των νέων οδηγεί στην ενθάρρυνση και τελικά στη διοργάνωση αναρίθμητων αγώνων, με τη συμμετοχή όλων των πολιτών. Η άμιλλα, πλέον, γενικεύεται με τη διοργάνωση αγώνων κατά ηλικία και φύλο, οι αθλητές αποκτούν συνείδηση ότι εκπροσωπούν τις πόλεις τους και δεν συμμετέχουν ως άτομα, ενώ το αγωνιστικό ιδεώδες αποκτά αυθύπαρκτη αξία.

Τέσσερις ήταν οι αγώνες που ξεχώρισαν και απέκτησαν πανελλήνιο κύρος και συμμετοχή: τα Ολύμπια (Ολυμπία), τα Πύθια (Δελφοί), τα Ισθμια (Κόρινθος) και τα Νέμεια (Νεμέα). Ηταν και οι τέσσερις «ιεροί», με έπαθλο στεφάνι («στεφανίται») και αποτελούσαν μια «περίοδο». Οι αγώνες αυτοί, πέρα από το καθαρά αγωνιστικό τους μέρος, αποτελούν για τους Ελληνες και μία ευκαιρία για επικοινωνία, κυκλοφορία ιδεών, προαγωγή της τέχνης, επίδειξη δύναμης, πλούτου και επιτευγμάτων ατόμων και πόλεων, αλλά πάνω απ’ όλα, επιβεβαίωσης της κοινής συνείδησης και πορείας.

Στην πιο λαμπρή στιγμή τους φθάνουν αμέσως μετά τους Περσικούς πολέμους, όταν το Ελληνικό έθνος γνωρίζει κορυφαίες στιγμές δύναμης και δημιουργίας, κάτι που αποτυπώνεται φυσικά, και στη συνεχή άσκηση των πολιτών και τους αγώνες που αποκτούν μεγαλοπρέπεια και ακόμη μεγαλύτερη σπουδαιότητα. Τη σημασία και την έκταση που είχε προσλάβει ο αθλητισμός, την επισημαίνει, χαρακτηριστικά, και ο Gardiner, όταν παρατηρεί ότι «… η νίκη των Ελλήνων κατά των Περσών … ήταν η νίκη μιας χούφτας ασκημένων αθλητών κατά των ορδών μαλθακών βαρβάρων …».

Από τον 3ο π.Χ. αιώνα αρχίζει σταδιακά ή παρακμή, η οποία θα κορυφωθεί την Ρωμαϊκή περίοδο. Το αθλητικό ιδεώδες τραυματίζεται, καθώς σταδιακά υποχωρεί το αυστηρό Ελληνικό ήθος και διασπάται, πλέον, η ενότητα θρησκείας και αθλητισμού. Η νίκη αποτελεί, πια, ατομικό επίτευγμα, παύει να είναι δώρο του Θεού και μπορεί, κατά συνέπεια να αποτιμηθεί οικονομικά. Οι αθλητές εξελίσσονται έτσι σε επαγγελματίες, που από ένα σημείο και έπειτα δεν αντιπροσωπεύουν, ουσιαστικά, τίποτε πέραν του εαυτού τους. Προς αυτήν την κατεύθυνση συνέβαλλαν και οι μεγάλες ηθικές και οικονομικές απολαβές των νικητών καθώς και η είσοδος στο χώρο του αθλητισμού φτωχότερων ομάδων του πληθυσμού που αξιοποίησαν τους αγώνες ως ευκαιρία κοινωνικής και οικονομικής ανόδου, καθώς δεν υπήρχε, πια, ο αυτοπεριορισμός, βασικό στοιχείο του παλαιότερου αυστηρού ήθους. Παρατηρούνται, έτσι, σημάδια εκφυλισμού, όπως οι δωροδοκίες, η εύνοια προς αθλητές ορισμένων πόλεων και η οικονομική βοήθεια πόλεων στους αθλητές, προκειμένου αυτοί να προετοιμασθούν καλύτερα για τους αγώνες. Πιο εμφανής, όμως, είναι η διαφορά στους ίδους τους αθλητές. Ως επαγγελματίες, γυμνάζονται σκληρά, προκειμένου να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός μόνο αθλήματος, με αποτέλεσμα να μετατρέψουν την πλαστικότητα, την αρμονία και την ισορροπία που διέκρινε το σώμα του παλαιότερου αθλητή σε μια μάζα άνισα κατανεμημένων μυών που συνδύαζε τέλεια τη σωματική δυσμορφία με την πλήρη απουσία πνευματικής καλλιέργειας, πορεία που, όσο και αν ξεκινά από τους Ελληνιστικούς χρόνους, κορυφώθηκε κατά τη Ρωμαϊκή εποχή.

Οι αγώνες, με τη σειρά τους, εξελίσσονται σε θέαμα, παράσταση επαγγελματιών, οι «ερασιτέχνες» αποθαρρύνονται και συμμετέχουν σπάνια σε αυτούς, καθώς δεν μπορούν να συναγωνισθούν τους επαγγελματίες αθλητές, ενώ ο αθλητισμός, αγωνιστικός ή μη, υποχωρεί, σταδιακά, και χάνει το μαζικό του χαρακτήρα. Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι η διάκριση αγωνιστικού και μη αθλητισμού, καθώς, εξάλλου, και η γυμναστική, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, δεν υπήρχε παλαιότερα. Ο αθλητισμός και η άσκηση των πολιτών είχε μαζικό χαρακτήρα και αγωνιστικό προσανατολισμό μέχρι και τους Ελληνιστικούς χρόνους, που οι νέοι γυμνάζονταν, υπό την επίβλεψη του παιδοτρίβη, στα αγωνίσματα που περιλαμβάνονταν στο πρόγραμμα των πανελληνίων εορτών.

Ως τελευταία, ουσιαστικά, περίοδος του αθλητισμού μπορεί να χαρακτηρισθεί η Ελληνιστική. Ο αθλητισμός παραμένει σημαντικό στοιχείο της αγωγής των νέων, το δε «γυμνάσιο» εξακολουθεί να αποτελεί κεντρικό σημείο για την κοινωνικο/πολιτική ζωή, ιδίως στις παροικίες. Η «συμπλήρωσή» του με βιβλιοθήκες και η εισαγωγή των θεωρητικών μαθημάτων μειώνει, όμως, το χρόνο που αφιερώνεται στην άθληση.

 Το «τέλος» του αθλητισμού έρχεται με τους Ρωμαίους και τον Χριστιανισμό. Η επαγγελματοποίηση, η μετατροπή των αγώνων σε θέαμα (μέχρι και θηριομαχίες περιελάμβανε το πρόγραμμμά τους), η συνεχής υποβάθμισή του ως τμήμα της αγωγής των νέων που οδήγησε στο συνεχή περιορισμό του αριθμού των αθλουμένων και η πολεμική που άσκησε η νέα θρησκεία (αφ’ ενός μεν λόγω του βάρβαρου χαρακτήρα που είχαν προσλάβει οι αγώνες, αφ’ ετέρου λόγω του ότι θεωρούσε το σώμα υποδεέστερο της ψυχής, αλλά και εξ αιτίας της ταύτισης των αγώνων με τις αρχαίες θρησκείες), οδηγούν στο «Μεσαίωνα» του αθλητισμού, που μπορούμε να πούμε  ότι ξεκινά  συμβολικά  με την απόφαση του Θεοδοσίου για την κατάργηση των Ολυμπιακών αγώνων και φθάνει μέχρι τον περασμένο, περίπου, αιώνα.

Κλείνοντας τη σύντομη αυτή εισαγωγή, αξίζει να σημειωθεί, ότι από τον αρχαίο αθλητισμό απουσίαζε πλήρως, η πλέον χαρακτηριστική έννοια του σύγχρονου αθλητισμού, αυτή του record. Στόχος των Ελλήνων ήταν πάντα να κατακτήσουν την ύψιστη τιμή της νίκης συναγωνιζόμενοι τους αντιπάλους τους και όχι να ξεπεράσουν παλαιότερες επιδόσεις. Επιδόσεις, ούτως ή άλλως, ανυπέρβλητες, τις οποίες πέτυχαν (συν) αγωνιζόμενοι στον, πάντα, ιερό αγωνιστικό χώρο ήρωες του εθνικού και θρησκευτικού πανθέου τους, όπως ο Ηρακλής ή ο Πέλοψ.

(αύριο:  ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ)

 

Advertisements

One response to “Ολυμπιακοί Αγώνες, από τον Πέλοπα στο Λονδίνο

  1. Παράθεμα: Ολυμπιακοί Αγώνες, από τον Πέλοπα στο Λονδίνο, 2o μέρος | καλύτερες μέρες

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s